در بخش پیشین به بررسی علل ریشه‌ای عدم تمرکز در کودکان پایه اول پرداختیم. در این بخش، دکتر سمیه روحی راهکارهای عملی و مؤثری را برای مدیریت تکالیف و بهبود توجه دانش‌آموزان ارائه می‌دهند. هدف این است که با ایجاد تغییرات ساده در محیط و رفتار والدین، تمرکز کودک را به حداکثر برسانیم.

معرفی ۶ راهکار طلایی برای درمان حواس‌پرتی

۱. زمان‌بندی تکالیف و فواصل استراحت اجباری

یکی از مهم‌ترین اصول برای کودکان کلاس اولی، کوتاه کردن زمان انجام تکالیف و گنجاندن زمان‌های استراحت (زنگ تفریح) در بین آن‌هاست. مغز کودک برای بازیابی انرژی به این وقفه‌ها نیاز مبرم دارد.

۲. آماده‌سازی یک محیط ساده و بدون محرک

محیطی که کودک در آن مشق می‌نویسد باید کم‌تحرک و به دور از عوامل حواس‌پرتی باشد. روشن بودن تلویزیون، رفت‌وآمد زیاد و سروصدا، به طور طبیعی تمرکز هر انسانی را از بین می‌برد؛ چه رسد به یک کودک هفت ساله.

۳. مدیریت هدفمند موبایل و تبلت

استفاده از ابزارهای هوشمند باید قانون‌مند باشد. می‌توان زمان کوتاهی را در تایم‌های استراحت به استفاده از این وسایل اختصاص داد، اما استفاده طولانی‌مدت و بدون محدودیت، کیفیت تمرکز را به شدت کاهش می‌دهد.

۴. اهمیت فعالیت بدنی و بازی‌های حرکتی

فعالیت‌های حرکتی نقش مستقیمی در تنظیم توجه و تمرکز دارند. این یک باور اشتباه است که «کودکِ همیشه ساکت و گوشه‌گیر، کودکِ خوب و مؤدبی است». کودکی که همیشه یک گوشه می‌نشیند لزوماً در آینده موفق نخواهد بود. کودکان برای داشتن شادابی و تمرکز به تحرک نیاز دارند؛ البته تحرکی معقول که باعث بی‌نظمی در خانه یا کلاس نشود.

۵. حفظ آرامش و ایجاد ارتباط عاطفی امن

تمرکز تنها در بستر آرامش شکل می‌گیرد. پرخاشگری، ایجاد تنش هنگام درس خواندن، یا فریاد زدن از راه دور (مثلاً تذکر دادن از آشپزخانه در حین انجام کارهای روزمره) به شدت مخرب است. انتقال استرس به کودک، حس امنیت او را از بین برده و تمرکز او را مختل می‌کند.

مرز بین حواس‌پرتی طبیعی و اختلال (بیش‌فعالی)

نکته بسیار مهمی که والدین باید در نظر داشته باشند، تفاوت قائل شدن بین حواس‌پرتی محیطی و اختلالات یادگیری است:

حواس‌پرتی محیطی (طبیعی): اگر کودک تنها در شرایط خاصی (مثل محیط پر سر و صدا یا زمان خستگی) تمرکز ندارد، مشکل از محیط است. ما باید شرایط را برای او اصلاح کنیم و نیازی به فشار آوردن روی کودک نیست.
نیاز به ارزیابی تخصصی: اگر حواس‌پرتی، بی‌قراری و عدم کنترل رفتارِ کودک شدید، مداوم و در تمام محیط‌ها (خانه، مدرسه، محیط بازی) به یک شکلِ ثابت وجود دارد، در این مرحله ارزیابی تخصصی توسط روانشناس یا متخصص ضروری است.
هشدار: هر حواس‌پرتی به معنای «بیش‌فعالی» نیست. برچسب زدن زودهنگام می‌تواند آسیب‌های روانی جبران‌ناپذیری به فرزند شما وارد کند.

نتیجه‌گیری: کودکان به درک شدن نیاز دارند، نه فشار!

کودکان کلاس اولی، پیش از آنکه برای تمرکز کردن تحت فشار قرار بگیرند، به موارد زیر نیاز دارند:

• درک شدن و همدلی
• محیطی سرشار از آرامش
• ساختار و برنامه‌ریزی مناسب
• صبوری والدین

امید است با به کارگیری این راهکارها و همراهی صبورانه، مسیر یادگیری برای دانش‌آموزان هموارتر شود.

—