کاربرگ آموزش نشانه خ کلاس اول

سلام سلام به گل‌های خندان کلاسم! امروز یک مهمان جدید و خیلی خوش‌اخلاق داریم. خوب به صدای من گوش کنید: «خانه»، «خرگوش»، «خورشید»، «خنده». شنیدید چه صدایی اول همه این کلمه‌ها آمد؟ بله، صدای «خ»! این کاربرگ آموزش نشانه خ کلاس اول، دو تا شکل دارد. یکی که دستش روی خط دراز شده و اول یا وسط کلمه‌ها می‌آید (مثل همین «خـ» در کلمه خانه که توی تصویر می‌بینید) و دیگری که گرد و بزرگ است و همیشه آخر کلمه‌ها می‌آید. اما بچه‌ها، این نشانه یک نشانه خیلی خاص دارد. یک خال یا نقطه گرد و زیبا درست بالای سرش دارد که همیشه همراهش است. بیایید با هم شعرش را بخوانیم: «خـ» غیر آخر هستم، اول و وسط هستم، یه نقطه دارم بالا، خوب نگاهم کن حالا!

تمرکز بر تصویر و کلمه‌سازی (آموزش دیداری)
حالا بیایید به این نقاشی قشنگ نگاه کنیم. این تصویر یک «خانه» است. خانه جایی است که ما در آن با خانواده‌مان زندگی می‌کنیم و احساس امنیت داریم. کلمه «خانه» با چه نشانه‌ای شروع می‌شود؟ آفرین! با «خـ» غیر آخر. ببینید چقدر زیبا بالای سرش یک نقطه دارد. در کلمه «خانه»، نشانه «خـ» دستش را دراز کرده و دست نشانه بعدی را گرفته است. بیایید چند کلمه دیگر هم که نشانه «خ» دارند پیدا کنیم. مثلاً «درخت» که «خ» وسطش آمده، یا «ملخ» که «خ» آخرش آمده است. این خانه توی نقاشی پرده‌های خال‌خالی هم دارد، دیدید؟ «خال» هم با «خ» شروع می‌شود!

 تمرین نوشتن و دست‌ورزی (آموزش نوشتاری)
حالا نوبت مدادهای جادویی شماست! دفترهای مشق‌تان را باز کنید. می‌خواهیم نشانه «خـ خ» را بنویسیم. یادتان باشد وقتی می‌نویسیم، اول شکلش را می‌کشیم و بعد نقطه‌اش را دقیقاً بالای سرش می‌گذاریم. مثل این است که یک کلاه کوچک روی سرش گذاشته باشیم. برای رنگ‌آمیزی این خانه زیبا هم دقت کنید. سعی کنید از خط بیرون نزنید. می‌توانید پرده‌ها را رنگی کنید و سقف خانه را قرمز یا قهوه‌ای کنید. وقتی دارید رنگ می‌کنید، زیر لب صدای «خ» را زمزمه کنید تا حسابی یادتان بماند.

 بازی و جمع‌بندی (تثبیت یادگیری)
برای اینکه درس امروز حسابی توی ذهن‌مان بماند، یک بازی انجام می‌دهیم. هر کس بتواند یک اسم خوشمزه بگوید که تویش صدای «خ» داشته باشد، برنده است! مثلاً: «خیار»، «خربزه»، «خرما»، «خورشت». دیدید چقدر کلمه خوشمزه داریم؟ امروز یاد گرفتیم که نشانه «خ» دو شکل دارد: «خـ» غیر آخر که اول و وسط می‌آید و «خ» آخر که فقط آخر می‌آید و هر دو تا یک نقطه بالای سرشان دارند. امشب که رفتید خانه، به وسایل دور و برتان نگاه کنید و هر چیزی که صدای «خ» داشت را به مامان و بابا نشان دهید.

اهداف آموزشی درس «خ»
تشخیص صدا: دانش‌آموز بتواند صدای «خ» را در کلمات مختلف (اول، وسط، آخر) تشخیص دهد.
تشخیص شکل: دانش‌آموز بتواند شکل نوشتاری «خـ» (غیر آخر) و «خ» (آخر) را بشناسد و تفاوت آن را با «ج» و «چ» و «ح» درک کند (جایگاه نقطه).
کلمه‌خوانی و کلمه‌نویسی: توانایی خواندن و نوشتن کلمات ساده مثل خانه، درخت، ملخ، میخ.
گسترش دایره لغات: آشنایی با کلمات جدید حاوی نشانه خ.

 ویژگی‌های نشانه «خ»
1. هم‌صدا: ندارد (تک‌صدا است).
2. هم‌شکل: با نشانه‌های «جـ ج»، «چـ چ» و «حـ ح» هم‌خانواده است و تنها تفاوت در وجود یک نقطه **بالای** سرش است.
3. تعداد شکل: دو شکلی است (خـ غیر آخر، خ آخر).

سوالات متداول کلاسی (و پاسخ پیشنهادی)
1. سوال: آقا/خانم معلم، چرا «خ» شبیه «ج» است؟
پاسخ: بله عزیزم، بدنه آن‌ها شبیه هم است چون با هم برادرند، اما «خ» نقطه‌اش را گذاشته بالای سرش تا آفتاب نخورد، ولی «ج» نقطه‌اش را قایم کرده توی دلش!

2. سوال: «خ» صدای خروپف می‌دهد؟
پاسخ: چه تشبیه جالبی! بله، صدای «خ» از ته گلو می‌آید، درست مثل وقتی که می‌خواهیم گلویمان را صاف کنیم یا صدای خروپف آرام.

3. سوال: در کلمه «خواهر» هم صدای «خ» می‌آید؟
پاسخ: (نکته برای معلم: اینجا وارد بحث استثنای “واو معدوله” یا “خا استثنا” نشوید مگر اینکه در بودجه‌بندی رسیده باشید). بله صدای خ دارد، اما نوشتن آن یک راز کوچک دارد که بعداً یاد می‌گیریم. فعلاً کلماتی مثل خانه و خیار را تمرین می‌کنیم.